กระแสการท่องเที่ยวยั่งยืน (Sustainable Tourism) และการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ (Responsible Tourism) กำลังกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่นักท่องเที่ยวทั่วโลกให้ความสนใจมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ท่ามกลางความตระหนักรู้ต่อปัญหาสิ่งแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลกระทบของการท่องเที่ยวต่อชุมชนท้องถิ่น ข้อมูลจาก Booking.com Sustainable Travel Report 2025 ระบุว่า 84% ของนักท่องเที่ยวทั่วโลกมองว่าการเดินทางอย่างยั่งยืนเป็นเรื่องสำคัญ ขณะที่ 93% ต้องการเลือกการเดินทางที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น และ 73% ต้องการให้เงินที่ใช้จ่ายระหว่างการเดินทางกลับไปสร้างประโยชน์แก่ชุมชนท้องถิ่น สะท้อนให้เห็นว่าความยั่งยืนไม่ใช่เพียงเทรนด์ แต่กลายเป็นความคาดหวังใหม่ของนักท่องเที่ยวในยุคปัจจุบัน

สำหรับประเทศไทย การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ในฐานะหน่วยงานหลักด้านการส่งเสริมการท่องเที่ยว ได้ให้ความสำคัญกับการพัฒนาการท่องเที่ยวยั่งยืนมาอย่างต่อเนื่อง ผ่านการดำเนินโครงการและมาตรการต่าง ๆ เพื่อยกระดับผู้ประกอบการและสร้างมาตรฐานอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย อาทิ รางวัลอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย (Thailand Tourism Awards) การส่งเสริมมาตรฐาน CF Hotel สำหรับโรงแรมที่มุ่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โครงการ STGs STAR เพื่อยกระดับผู้ประกอบการสู่แนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน ตลอดจนการให้ความสำคัญถึงกระบวนการจัดงานกิจกรรมต่างๆ ที่ต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม (CSR in Process) ดังปรากฏผลอย่างเป็นรูปธรรมในการจัดงานเทศกาลเที่ยวเมืองไทย ระหว่างวันที่ 25-29 มีนาคม 2569 กล่าวคือ ภายในงาน ททท. ได้เชิญชวนให้ผู้เข้าร่วมงานร่วมกันคัดแยกขยะเพื่อลดดการส่งขยะไปหลุมฝงกลบ (Zero Waste to Landfills) โดยมีตัวเลขความสำเร็จในการคัดแยกขยะคิดเป็น 96.60% ของขยะภายในงาน เทียบเท่ากับการลดการปล่อยก๊าซเรือกระจก 20,768.43 kgCO2eq หรือ เทียบเท่าการปลูกต้นไม้ 1,483.46 ต้น/ปี

นางสาวฐาปนีย์ เกียรติไพบูลย์ ผู้ว่าการการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) กล่าวว่า “ปัจจุบันความยั่งยืนไม่ได้เป็นเพียงทางเลือกของอุตสาหกรรมท่องเที่ยว แต่เป็นความคาดหวังของนักท่องเที่ยวทั่วโลก ททท. จึงมุ่งผลักดันให้ผู้ประกอบการไทยสามารถปรับตัวและยกระดับการดำเนินธุรกิจสู่แนวทางการท่องเที่ยวยั่งยืนอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อสร้างความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว ควบคู่กับการดูแลสิ่งแวดล้อมและสร้างคุณค่าให้กับชุมชนท้องถิ่น”

ยกระดับสู่พื้นที่ต้นแบบการท่องเที่ยวยั่งยืน

เพื่อเพิ่มความเข้มข้นในการขับเคลื่อนนโยบายด้านความยั่งยืน ททท. ได้เดินหน้าพัฒนาโครงการ Sustainable Product Prototype หรือการพัฒนาและยกระดับสินค้าการท่องเที่ยวมุ่งสู่ต้นแบบความยั่งยืน โดยเริ่มดำเนินการในจังหวัดกระบี่ตั้งแต่ปี 2568 เป็นการพัฒนาต่อยอดจากพื้นที่ต้นแบบหนึ่งไปสู่อีกพื้นที่หนึ่ง เพื่อเรียนรู้และนำองค์ความรู้ไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละจังหวัด

นางสาวฐาปนีย์ กล่าวว่า “ความยั่งยืน” ต้องเกิดขึ้นตั้งแต่กระบวนการพัฒนาสินค้าการท่องเที่ยว ไปจนถึงการส่งมอบประสบการณ์ให้นักท่องเที่ยว ททท. จึงเน้นการทำงานทั้งด้าน Supply และ Demand ควบคู่กัน พร้อมเดินหน้าขับเคลื่อนการพัฒนาสินค้าและบริการด้านการท่องเที่ยวของประเทศไทยสู่ “Sustainable Tourism Destination” โดยมุ่งสร้างต้นแบบการพัฒนาสินค้าและบริการด้านการท่องเที่ยว หรือ Sustainable Product Prototype ให้เติบโตอย่างสมดุล เพื่อยกระดับสินค้าและบริการหลัก 4 สาขา ได้แก่ ที่พัก ร้านอาหาร แหล่งท่องเที่ยว กิจกรรมท่องเที่ยว

โดย ททท. ได้ทำงานร่วมกับผู้ประกอบการในพื้นที่อย่างใกล้ชิด ตั้งแต่การประเมินศักยภาพ การวางแนวทางลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การบริหารจัดการทรัพยากร การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ตลอดจนการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับชุมชน เพื่อให้เกิดต้นแบบที่สามารถขยายผลไปยังพื้นที่อื่นได้จริง

การดำเนินงานดังกล่าวส่งผลให้เกิดตัวอย่างความสำเร็จจากผู้ประกอบการในพื้นที่ที่สามารถปรับตัวสู่การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ (Low Carbon Tourism) ได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในด้านการลดการใช้พลังงาน การจัดการขยะ การใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ รวมถึงการสร้างคุณค่าร่วมกับชุมชนท้องถิ่น จนกลายเป็นต้นแบบให้กับธุรกิจท่องเที่ยวในพื้นที่อื่นของประเทศ

จากกระบี่ สู่เชียงใหม่ ขยายผลความสำเร็จ

จากผลลัพธ์เชิงบวกที่เกิดขึ้นในจังหวัดกระบี่ ททท. ได้ขยายการดำเนินงานสู่จังหวัดเชียงใหม่ในปี 2569 ซึ่งถือเป็นอีกหนึ่งจุดหมายปลายทางสำคัญของประเทศไทยที่มีศักยภาพในการพัฒนาการท่องเที่ยวยั่งยืน

ในพื้นที่เชียงใหม่ ททท. ได้นำกระบวนการพัฒนาที่ประสบความสำเร็จจากกระบี่ไปประยุกต์ใช้ให้สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ โดยมุ่งเน้นการยกระดับผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุตสาหกรรมท่องเที่ยว ตั้งแต่ที่พัก ร้านอาหาร กิจกรรมท่องเที่ยว ไปจนถึงผู้ให้บริการในชุมชน เพื่อให้สามารถดำเนินธุรกิจได้อย่างสมดุลทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

การดำเนินงานดังกล่าวยังสอดรับกับความต้องการของนักท่องเที่ยวรุ่นใหม่ที่มองหาประสบการณ์การท่องเที่ยวที่มีความหมาย เชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ท้องถิ่น และก่อให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชนเจ้าของพื้นที่อย่างแท้จริง

“น่าน” ก้าวสู่ต้นแบบ Sustainable Thailand 2570

หลังจากการขยายผลในเชียงใหม่ ททท. เตรียมนำโมเดลการพัฒนาดังกล่าวไปสู่จังหวัดน่านในปี 2570 ภายใต้แนวคิด Sustainable Thailand 2570 เพื่อผลักดันให้น่านก้าวสู่ต้นแบบการท่องเที่ยวยั่งยืนของประเทศ

จังหวัดน่านถือเป็นพื้นที่ที่มีจุดแข็งด้านทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรม และวิถีชีวิตชุมชน จุดเด่นสำคัญคือบรรยากาศของเมืองที่ไม่เร่งรีบ สามารถออกแบบการเดินทางให้นักท่องเที่ยวได้ใช้เวลาอยู่กับพื้นที่และชุมชนมากขึ้น ซึ่งถือเป็นพื้นฐานสำคัญในการต่อยอดจังหวัดน่านสู่การเป็น Sustainable Tourism Destination โดยนำแนวทางจากพื้นที่ต้นแบบของ ททท. มาปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทและยังคงอัตลักษณ์ของของเมืองน่านไว้

การดำเนินงานจะครอบคลุมทั้งการยกระดับผู้ประกอบการ การพัฒนาสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การสร้างเครือข่ายความร่วมมือในพื้นที่ ตลอดจนการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการบริหารจัดการการท่องเที่ยว เพื่อให้ผลประโยชน์จากการท่องเที่ยวกระจายสู่คนในท้องถิ่นอย่างทั่วถึง

สร้างเครือข่าย Low Carbon Tourism ทั่วประเทศ

นอกจากการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบแล้ว ททท. ยังมีแผนขยายเครือข่ายผู้ประกอบการโรงแรมและที่พักที่ผ่านการประเมินมาตรฐาน CF Hotel ให้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น พร้อมสนับสนุนผู้ประกอบการในระบบอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเข้าสู่กรอบการประเมินตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs)

เป้าหมายสำคัญคือการช่วยให้ธุรกิจท่องเที่ยวสามารถเติบโตควบคู่ไปกับการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสร้างประโยชน์กลับคืนสู่ชุมชนและพื้นที่ท่องเที่ยว

ท่ามกลางกระแสความต้องการด้านความยั่งยืนที่เพิ่มขึ้นทั่วโลก การขับเคลื่อนของ ททท. ผ่านโมเดลพื้นที่ต้นแบบจากกระบี่ สู่เชียงใหม่ และน่าน จึงไม่เพียงเป็นการยกระดับศักยภาพของผู้ประกอบการไทย แต่ยังเป็นก้าวสำคัญในการสร้างภาพลักษณ์ประเทศไทยในฐานะจุดหมายปลายทางคุณภาพ ที่ให้ความสำคัญกับการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ และพร้อมเติบโตบนพื้นฐานของความยั่งยืนในอนาคต

ผู้ว่าการ ททท. กล่าวทิ้งท้ายว่า “เป้าหมายของ ททท. ไม่ได้อยู่เพียงการเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยว แต่คือการสร้างคุณภาพการท่องเที่ยวที่ยั่งยืนในทุกมิติ เราต้องการเห็นผู้ประกอบการไทยเติบโตได้อย่างเข้มแข็ง ใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสร้างรายได้กลับคืนสู่ชุมชน โดยในอนาคต ททท. จะเดินหน้าขยายเครือข่ายผู้ประกอบการที่ผ่านมาตรฐาน CF Hotel และส่งเสริมให้ธุรกิจในห่วงโซ่อุตสาหกรรมท่องเที่ยวเข้าสู่กรอบการพัฒนาตาม SDGs มากยิ่งขึ้น เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนประเทศไทยสู่การเป็นจุดหมายปลายทางแห่งการท่องเที่ยวยั่งยืนระดับโลก”